Nội dung chính
AI không còn là kẻ thù mà trở thành đồng nghiệp số, và Việt Nam đang nắm trong tay một lợi thế ngôn ngữ độc đáo để dẫn đầu cuộc cách mạng này.
Digital colleagues – Khái niệm và thực tiễn tại Việt Nam
Ở tầng 12 của một tòa nhà văn phòng trung tâm Sài Gòn, 24‑tuổi Hà Lữ Minh Anh đang làm việc với một màn hình được chia làm đôi: bên trái là cửa sổ chat AI, bên phải là bản kế hoạch chiến lược cho khách hàng. Cô không ra lệnh cho máy móc, mà đang “đàm thoại” cùng nó – một ví dụ điển hình cho việc các công ty Việt Nam gọi AI là digital colleagues (đồng nghiệp số).
Từ lo ngại thay thế sang chủ động điều khiển
Theo báo cáo VietnamWorks inTECH 2024‑2025, 60% nhân lực IT truyền thống bị sa thải trong năm 2023, trong khi nhu cầu tuyển dụng vị trí liên quan AI tăng 30‑50% và mức lương cao hơn 10‑50% so với mức trung bình. Điều này không chỉ là câu chuyện về “việc làm” mà là câu chuyện về tư duy sử dụng AI.
AI Agents – Động cơ tăng năng suất thực tế
Ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch VINASA, nhấn mạnh: chúng ta đã bước từ giai đoạn thử nghiệm sang giai đoạn “giá trị kinh doanh thực tế”. Dữ liệu từ Microsoft cho thấy các AI Agents giảm thời gian hỗ trợ khách hàng trung bình 11,5% và tăng doanh thu trên mỗi nhân viên thêm 9,4%.
Tiếng Việt – “hệ gen kép” cho AI
Trong khi các nước Đông Nam Á như Thái Lan, Indonesia đang đầu tư vào hạ tầng dữ liệu, Việt Nam sở hữu một tài sản vô hình: ngôn ngữ Việt – duy nhất trong khu vực sử dụng chữ Latin kết hợp với nguồn gốc Hán‑Việt. Điều này tạo ra một “cầu nối” ngôn ngữ giúp các nhà phát triển Việt Nam tiếp cận và tinh chỉnh các Large Language Models (LLM) của phương Tây (GPT, Llama, Claude…) nhanh hơn.
Hơn nữa, khoảng 70% từ vựng tiếng Việt có nguồn gốc Hán‑Việt, cho phép nhân lực Việt Nam hiểu sâu các mô hình AI đến từ Trung Quốc và dễ dàng bản địa hoá các khái niệm phương Tây cho bối cảnh Á Đông.
Vietnam trở thành “fine‑tuning hub” cho khu vực
Nhờ “mã gen” ngôn ngữ này, các chuyên viên tại Neurons AI có thể đóng vai trò “người phiên dịch văn hoá” cho các thuật toán, dạy AI tư duy logic kiểu Mỹ nhưng ứng xử tinh tế kiểu Á Đông. Các tập đoàn công nghệ lớn đã bắt đầu xem Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn là trung tâm huấn luyện AI cho cả khu vực.
Con người trong vòng lặp – Yếu tố quyết định
Theo khảo sát của Itviec, 73% doanh nghiệp đã áp dụng AI nhưng chỉ 5,4% tin tưởng hoàn toàn vào kết quả do máy tạo ra mà không cần con người rà soát. Vì vậy, mô hình Human‑in‑the‑Loop (HITL) trở nên tối thượng. Tại Neurons AI, Minh Anh và đồng nghiệp không chỉ là người vận hành mà còn là giám sát viên đạo đức, bảo đảm AI không đưa ra lời khuyên sai lệch hoặc vi phạm đạo đức.
Kỹ năng kép cho thế hệ mới
Ngành sản xuất, y tế, tài chính không còn chỉ cần lập trình viên; họ cần những chuyên gia biết giao tiếp với AI, đồng thời hiểu sâu quy trình kinh doanh để đưa ra quyết định cuối cùng.
Chiến lược đào tạo – Từ học nghề tới làm chủ AI
Việt Nam đang triển khai mô hình “3 Nhà” (Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp). Ví dụ, Viettel AI Fresher Program cung cấp 160 giờ đào tạo thực chiến, trong khi VinAI Residency của Vingroup tập trung vào 1% tài năng hàng đầu để thực hiện nghiên cứu đỉnh cao.
Những chương trình này rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và thực tiễn, tạo ra lực lượng lao động sẵn sàng cộng tác với AI ngay khi ra trường – một mô hình kết hợp ưu điểm của Digital Talent Scholarship (Indonesia) và Apprenticeship (Singapore).
Kết luận
AI không thay thế con người mà “siêu hoá” năng lực con người. Khi người lao động biết khai thác sức mạnh tính toán của máy móc, họ không còn bán sức lao động đơn thuần mà bán khả năng điều phối trí tuệ nhân tạo. Với lợi thế ngôn ngữ và một thế hệ trẻ năng động, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để trở thành trung tâm giá trị công nghệ toàn cầu.
Bạn nghĩ sao về vai trò của “đồng nghiệp số” trong tương lai công việc? Hãy chia sẻ quan điểm và theo dõi chúng tôi để cập nhật những xu hướng AI mới nhất.