Nội dung chính
Giới thiệu làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp
Mỗi mùa xuân, làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp lại thắp sáng nét truyền thống của Việt Nam giữa nhịp sống đô thị hiện đại.
Nằm ở phường Chánh Hiệp, TP. Thủ Dầu Một, Bình Dương, làng nghề đã tồn tại hơn hai trăm năm, truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác những kỹ thuật chế tác sơn mài đặc trưng: phác họa, hom, ủ sơn, mài và đánh bóng. Dù thời gian đã làm phai màu các tấm bảng hiệu, người dân địa phương vẫn tự hào khi nhắc tới “làng sơn mài Tương Bình Hiệp”.
Trải nghiệm thực tế tại xưởng Tư Bốn
Vào một buổi sáng cuối tuần, chúng tôi ghé thăm xưởng truyền thống Tư Bốn, nơi có khoảng 15 nghệ nhân đang làm việc đồng thời. Không gian được thiết kế theo phong cách cổ điển, cho khách tham quan có thể quan sát từng công đoạn từ đánh nhám đến đánh bóng ngay tại chỗ.
Câu chuyện của những người nghệ nhân
- Bà Trần Thị Như Ý, 63 tuổi: “Cả thanh xuân tôi gắn với sơn mài. Nếu không có nghề này, tôi không biết mình sẽ làm gì.” Bà mô tả quy trình một bức tranh có thể kéo dài từ một tháng đến vài tháng, nhưng niềm vui khi hoàn thành luôn tràn ngập.
- Ông Phạm Văn Trai, 60 tuổi: “Ở tuổi này, còn được làm việc, còn tạo ra thứ có ích là niềm hạnh phúc lớn nhất.” Ông chia sẻ việc chuyển sang xưởng Tư Bốn để có môi trường làm việc “gần gũi như gia đình”.
- Họa sĩ trẻ: Đang cắm cọ trên một chiếc khay riêng, mỗi nét vẽ đều mang một câu chuyện riêng, phản ánh tinh thần sáng tạo của thế hệ trẻ trong nghề.
Chính sách bảo tồn và phát triển
Theo Đề án bảo tồn và phát triển làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp, tỉnh Bình Dương đã đầu tư 5,4 ha đất để xây dựng khu sản xuất tập trung, hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn, khu trưng bày sản phẩm, nhà thờ tổ, cổng chào và khu du lịch sinh thái. Các khoản hỗ trợ tài chính từ Nhà nước và chương trình du lịch đã tạo ra một luồng sinh khí mới cho cộng đồng nghệ nhân.
Người đứng đầu dự án, nghệ nhân Lê Bá Linh, cho biết: “Chúng tôi mong muốn nghề được truyền lại cho thế hệ trẻ, nhưng hạn chế về tài chính luôn là rào cản. Sự hỗ trợ của chính quyền giúp chúng tôi mở rộng đào tạo và nâng cao chất lượng sản phẩm.”
Giá trị văn hoá và tiềm năng tương lai
Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Đáng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM, đánh giá: “Sơn mài Tương Bình Hiệp không chỉ là một hình thức nghệ thuật mà còn là bản sắc văn hoá dân gian, phản ánh các đề tài truyền thống như tứ thời, long lân, ngư tiều và danh thắng.” Nhờ đó, mỗi tác phẩm không chỉ là vật dụng trang trí mà còn là tài liệu lịch sử.
Những đề xuất đưa nghề truyền thống vào chương trình giáo dục, tổ chức các chuyến thực tế ngoại khóa cho học sinh đang được các nhà lãnh đạo địa phương, như ông Nguyễn Văn Lợi, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Bình Dương, ủng hộ mạnh mẽ.
Kết luận
Những lớp sơn mài tại Tương Bình Hiệp không chỉ giữ lại màu xanh của mùa xuân mà còn khắc sâu ký ức của một cộng đồng. Dù đối mặt với áp lực thị trường và xu hướng tiêu dùng hiện đại, các nghệ nhân vẫn kiên định “giữ nghề, giữ văn hoá, giữ ký ức quê hương”.
TÂM TRANG