Nội dung chính
Cục Tần số Vô tuyến điện đã dùng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu để xác định hơn 1.000 tàu cá, du lịch và khách không có giấy phép tần số, thay vì dựa vào hệ thống kiểm soát kỹ thuật truyền thống.
Trong buổi hội nghị triển khai chương trình công tác năm 2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ (10/1), ông Lê Văn Tuấn – Cục trưởng Cục Tần số Vô tuyến điện – chia sẻ cách tiếp cận mới: giám sát dựa trên dữ liệu liên kết với Cục Đăng kiểm Việt Nam, giúp “đánh bắt” vi phạm ở mọi miền biển, cả những khu vực mà hệ thống vô tuyến truyền thống chưa bao phủ.
Thách thức của phương pháp kiểm soát truyền thống
Trước đây, khoảng 95% các vi phạm tần số được phát hiện nhờ hệ thống kiểm soát kỹ thuật, phần còn lại chỉ qua thanh tra định kỳ. Tuy nhiên, mô hình này gặp giới hạn nghiêm trọng:
- Không thể giám sát toàn bộ vùng biển, đặc biệt là các khu vực sâu, hẻo lánh.
- Đòi hỏi nhân lực dày đặc, chi phí cao và thời gian phản hồi chậm.
- Hệ thống thiết bị không luôn hoạt động ổn định trong môi trường đô thị có hạ tầng phức tạp.
Như ông Tuấn nhấn mạnh: “Hệ thống kiểm soát thực sự không với hết được. Nếu đi kiểm tra trực tiếp thì không có nhân lực”.
Giải pháp dựa trên dữ liệu và AI
Giải pháp “giám sát bằng dữ liệu” xuất phát từ một lời kêu gọi của Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng (khi đó là Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông) tại hội nghị 2018. Cục Tần số đã thực hiện các bước sau:
- Thu thập dữ liệu đăng kiểm của 2.561 tàu khách và du lịch từ Cục Đăng kiểm.
- So sánh danh sách này với cơ sở dữ liệu cấp phép tần số hiện hành.
- Áp dụng thuật toán AI để phát hiện các bất thường và đưa ra cảnh báo sớm.
Kết quả thí điểm: Số liệu ấn tượng
Sau khi phân tích, Cục Tần số phát hiện khoảng 60% các tàu trong danh sách không có giấy phép tần số. Tỷ lệ vi phạm cao nhất ở các tỉnh ven biển:
- Quảng Ninh: 84%
- Hải Phòng: 60%
- An Giang: 61%
- Đà Nẵng: 58%
Để xác thực, Cục Tần số phối hợp với Hải Phòng thực hiện kiểm tra thực địa trên 10 doanh nghiệp (tổng 500 phương tiện). Kết quả: tất cả đều có vi phạm. Sau một tháng nhắc nhở và xử phạt (14 doanh nghiệp, tổng 250 triệu đồng), tỷ lệ tuân thủ đã tăng đáng kể.
Bài học rút ra và triển khai mở rộng
Ông Lê Văn Tuấn tổng kết 4 bài học quan trọng:
- Chuyển đổi số cho phép phát hiện vi phạm mà không cần phủ sóng toàn bộ bằng thiết bị vô tuyến.
- Việc nhận diện, kết nối các cơ sở dữ liệu là yếu tố quyết định thành công.
- Kết hợp giám sát thực địa và xử phạt tạo áp lực thay đổi hành vi vi phạm.
- Cơ chế phản hồi dữ liệu giúp các đơn vị tự kiểm tra và cải thiện.
Trong tương lai, Cục Tần số dự định mở rộng kết nối với dữ liệu tàu cá của ngành Nông nghiệp, xây dựng hệ thống giám sát online đa ngành trên nền tảng quản lý tần số.
Đồng thời, yêu cầu các trung tâm tần số hợp tác chặt chẽ với Sở Khoa học và Công nghệ địa phương, mỗi Sở sẽ khai thác ít nhất một nguồn dữ liệu để xác định các khoản thiếu sót, phân tích và gửi cảnh báo kịp thời.