Kỳ tích bảo tồn Cầy vằn tại Cúc Phương: Hy vọng mới cho loài cực kỳ nguy cấp

Công tác bảo tồn Cầy vằn tại Vườn quốc gia Cúc Phương vừa ghi nhận một cột mốc đầy hy vọng khi cá thể con thứ 20 chào đời, mở ra cơ hội hồi sinh loài thú quý hiếm.

Vào lúc 8h25 sáng ngày ⁹⁄₅, hệ thống camera giám sát tại Khu sinh sản bảo tồn Cầy vằn (Vườn quốc gia Cúc Phương, Ninh Bình) đã ghi lại được khoảnh khắc quý giá khi một cá thể Cầy vằn con chính thức chào đời. Theo Trung tâm Bảo tồn Động vật Hoang dã tại Việt Nam (SVW), đây là thành quả đáng khích lệ trong mùa sinh sản năm nay, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực duy trì và phát triển quần thể loài động vật đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng này.

Chiến lược bảo tồn nghiêm ngặt: Ưu tiên bản năng tự nhiên

Để đảm bảo tỷ lệ sống sót cao nhất cho Cầy vằn con, đội ngũ chuyên gia tại SVW áp dụng quy trình giám sát không can thiệp. Hai mẹ con hiện được theo dõi ²⁴⁄₂₄ qua hệ thống camera hiện đại trong môi trường hoàn toàn yên tĩnh. Việc hạn chế tối đa sự tiếp xúc của con người không chỉ nhằm giảm căng thẳng (stress) cho động vật mà còn ngăn chặn những rủi ro đáng tiếc.

Một chi tiết chuyên môn đáng lưu ý là tập tính của loài này: nếu Cầy vằn mẹ phát hiện dấu vết hoặc tác động của con người lên con non, chúng có thể nảy sinh phản ứng cực đoan như cắn con hoặc cõng con đi nơi khác. Do đó, sự “vô hình” của con người trong giai đoạn này là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của quá trình nuôi dưỡng.

Khoảnh khắc Cầy vằn con chào đời sáng ⁹⁄₅, một dấu mốc quan trọng trong nỗ lực bảo tồn của SVW.

Cầy vằn (Chrotogale owstoni): “Viên ngọc” quý hiếm của rừng xanh

Cầy vằn là loài thú ăn thịt nhỏ có giá trị sinh thái đặc biệt cao. Điều khiến loài này trở nên độc đáo là phạm vi phân bố cực hẹp trong nhóm thú ăn thịt nhỏ tại Châu Á, chỉ xuất hiện tại Việt Nam, Lào và một phần rất nhỏ ở miền Nam Trung Quốc.

Hiện nay, Cầy vằn được xếp vào nhóm Nguy cấp trong Sách đỏ thế giới (IUCN) và Cực kỳ nguy cấp trong Sách đỏ Việt Nam. Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng này là tình trạng săn bắt trái phép để làm thực phẩm hoặc nuôi làm thú cưng, khiến quần thể ngoài tự nhiên bị chia cắt và suy kiệt.

Lộ trình tái thả: Mục tiêu phục hồi quần thể vào năm 2028

Năm 2019, một Chiến lược bảo tồn Cầy vằn giai đoạn 2019-2029 đã được xây dựng với sự phối hợp giữa SVW, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế, Cục Lâm nghiệp và các chuyên gia quốc tế. Đây là chiến lược bảo tồn đầu tiên trên thế giới dành riêng cho loài này với mục tiêu xây dựng một quần thể ngoại vi khỏe mạnh, đa dạng về gen.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, một Khu sinh sản bảo tồn rộng 1,3ha đã được khởi công tại Vườn quốc gia Cúc Phương từ đầu năm 2023. Cơ sở hạ tầng được đầu tư bài bản bao gồm:

• 350m tường rào bảo vệ nghiêm ngặt.
• 12 chuồng sinh sản chuyên dụng.
• Nhà an toàn sinh học và khu chế biến thức ăn đạt chuẩn.

Số liệu tăng trưởng quần thể cho thấy những tín hiệu rất khả quan: năm 2021 có 8 cá thể chào đời; năm 2024 và 2025 ghi nhận mỗi năm 10 con non; và đặc biệt năm 2026 đã đạt mốc 20 cá thể. Mục tiêu cuối cùng là duy trì ổn định ít nhất 50 cá thể để tạo nền tảng tái thả về tự nhiên từ năm 2028.

Điểm sáng về hành vi: Bản năng hoang dã được bảo tồn

Một hiện tượng thú vị đã xảy ra trong mùa sinh sản năm nay: một cá thể Cầy vằn mẹ đã từ chối những chiếc ổ bằng gỗ được chuẩn bị sẵn để tự tìm vị trí và xây tổ trong khu chuồng bán hoang dã. Hành vi này cho thấy dù sống trong môi trường bảo tồn, Cầy vằn vẫn giữ được bản năng sinh tồn nguyên thủy như trong tự nhiên.

Hành vi tự làm tổ của Cầy vằn mẹ là minh chứng cho việc duy trì bản năng tự nhiên trong môi trường nuôi bảo tồn.

Thách thức từ những chiếc bẫy “tử thần”

Song song với công tác nhân giống, các chuyên gia cảnh báo về thực trạng săn bắt trái phép. Do đặc tính ăn giun đất, côn trùng và hoa quả rụng, Cầy vằn rất dễ mắc phải các loại bẫy thú. Đáng thương hơn, nhiều cá thể bị mắc bẫy và thối rữa trong rừng do thợ săn không kiểm tra bẫy thường xuyên.

Theo góc nhìn chuyên môn, dù hành vi săn bắt Cầy vằn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng mức độ răn đe hiện nay vẫn chưa đủ mạnh. Để bảo vệ loài thú quý hiếm này một cách bền vững, cần có chế tài xử lý nghiêm khắc hơn đối với việc đặt bẫy trái phép, đồng thời tăng cường tần suất tuần tra bảo vệ rừng.

Việc chào đời của cá thể Cầy vằn thứ 20 không chỉ là một con số, mà là niềm hy vọng về sự hồi sinh của một loài sinh vật đặc hữu. Bạn nghĩ sao về việc thắt chặt luật pháp để bảo vệ động vật hoang dã tại Việt Nam? Hãy chia sẻ ý kiến cùng chúng tôi.