Nội dung chính
Tiểu sử và những bước chân đầu tiên
Phùng Chí Kiên (tên khai sinh Nguyễn Vĩ, 1901‑1941) là biểu tượng của người cách mạng toàn diện – nhà chính trị, chiến lược gia quân sự và nhà giáo dục. Sinh ra trong gia đình nông dân tại làng Mỹ Quan, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, ông phải bỏ học sớm để giúp cha cày ruộng. Dù khó khăn, Nguyễn Vĩ tự học, hấp thụ tư tưởng tiến bộ và ấp ủ khát vọng giải phóng dân tộc.
Hoạt động cách mạng ở Trung Quốc
Năm 1925, Nguyễn Vĩ sang làm thuê ở ga Yên Lý, nơi ông tiếp xúc với tin tức về Cách mạng Tháng Mười Nga và phong trào cộng sản quốc tế. Nhờ sự giới thiệu của các đồng chí cách mạng, ông gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Năm 1926, được cử đến Quảng Châu tham dự lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc tổ chức, ông đổi tên thành Phùng Chí Kiên.
Sau khóa huấn luyện, Phùng Chí Kiên được Nguyễn Ái Quốc gửi học tại Trường Quân sự Hoàng Phố. Năm 1929, ông chính thức gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhận lệnh làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 4, Quân đoàn 2, Hồng quân Đông Giang. Năm 1935, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất ở Ma Cao, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Ban Thường vụ.
Trở về Pác Bó và đóng góp chiến lược
Vào tháng 12/1940, Nguyễn Ái Quốc (Hồ Chí Minh) tới Côn Minh, Phùng Chí Kiên được giao nhiệm vụ đồng hành, khảo sát các căn cứ dọc tuyến đường sắt Côn Minh‑Hà Khẩu. Đầu năm 1941, đồng chí cùng Lê Quảng Ba, Đào Thế An, Hoàng Văn Lộc và Đặng Văn Cáp vượt qua Mốc 108, bước qua biên giới Việt‑Trung và nhập khu rừng Pác Bó, Cao Bằng.
Tại Pác Bó, Phùng Chí Kiên phụ trách công tác quân sự, soạn thảo các tài liệu chiến lược về “Con đường giải phóng dân tộc”, tổ chức lớp huấn luyện quân sự cho cán bộ Việt Minh miền Bắc, và chỉ huy Đội Cứu quốc quân Bắc Sơn‑Võ Nhai. Theo tài liệu Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, nhờ những quyết định chiến lược của ông, căn cứ Pác Bó trở thành trung tâm liên lạc với quốc tế và là bước đệm cho phong trào khởi nghĩa toàn quốc.
Hy sinh và di sản
Ngày 19/8/1941, đội do Phùng Chí Kiên và Lương Văn Tri chỉ huy bị phục kích tại Pò Kép; dù bị thương nặng, ông vẫn giữ khẩu súng cho đồng đội. Hai ngày sau, 22/8/1941, ông bị địch bắt và chặt đầu, trở thành một trong những liệt sĩ anh dũng nhất của cách mạng Việt Nam.
Để ghi nhận công lao, vào tháng 11/2003, Đảng và Chính phủ công nhận Phùng Chí Kiên là nguyên Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng (khóa I) và liệt sĩ anh hùng. Hình ảnh và tinh thần của ông được trường học, tổ chức giáo dục và các phương tiện truyền thông sử dụng để giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước và trách nhiệm cách mạng.
Vi Thị Hồng Thoa