Nội dung chính
Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra những bất cập nghiêm trọng trong quá trình bồi thường đất đai, khiến người dân nhận được mức đền bù thấp trong khi giá bán doanh nghiệp thực hiện dự án lại cao ngất ngưởng.
Bất cập trong bồi thường đất đai
Theo báo cáo của Tổng Thanh tra Chính phủ gửi Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh Nghệ An, Hưng Yên và Cà Mau, nhiều địa phương thu hồi đất nhưng đền bù cho người dân chỉ đạt khoảng 60‑70% giá thị trường. Đối chiếu với mức giá bán lại cho doanh nghiệp, chênh lệch có thể lên tới 3‑4 lần so với giá thực tế.
Đền bù cho người dân chưa phù hợp
Trong hơn 30% dự án thu hồi đất năm 2023, mức bồi thường được tính dựa trên giá đất đã giảm do Bộ Kế hoạch và Đầu tư xác định, thay vì giá giao dịch thực tế trên thị trường. Kết quả là người dân phải chấp nhận mức bù thấp, gây bất bình và khiếu nại kéo dài.
Giá bán doanh nghiệp cao bất hợp lý
Đồng thời, các doanh nghiệp được giao thực hiện dự án thường mua lại đất với giá “định giá lại” gấp nhiều lần so với mức bù đã trả cho nông dân. Một số trường hợp giá bán đã tăng 200‑300% so với giá bù, dẫn đến nghi ngờ về tham nhũng và lãng phí ngân sách.
Các vi phạm khác trong quản lý, sử dụng đất
Giao, cho thuê đất không qua đấu thầu
Nhiều địa phương áp dụng hình thức chỉ định thầu khi giao đất hoặc cho thuê mà không tổ chức đấu thầu công khai, vi phạm quy định của Luật Đầu tư và Luật Đấu thầu.
Đấu giá quyền sử dụng đất chưa đúng quy định
Quy trình đấu giá thường không tuân thủ các nguyên tắc minh bạch, giá khởi điểm thấp so với giá thị trường, gây mất lợi nhuận cho ngân sách Nhà nước.
Thủ tục bồi thường, giải phóng mặt bằng còn thiếu sót
Việc chi trả bồi thường chậm trễ, hồ sơ không đầy đủ và thiếu sự công khai, khiến người dân phải chờ đợi hàng tháng, thậm chí hàng năm để nhận tiền.
Hành động và đề xuất của Thanh tra Chính phủ
Thanh tra khẳng định sẽ tăng cường thanh tra đột xuất, tập trung vào các lĩnh vực dễ phát sinh vi phạm như đấu thầu, giải phóng mặt bằng và quản lý tài sản thu hồi. Đồng thời, đề xuất xây dựng cơ chế giám sát cộng đồng để người dân có thể theo dõi và phản ánh kịp thời.
Những đề xuất cụ thể bao gồm:
- Áp dụng hệ thống công khai thông tin bồi thường trên nền tảng điện tử.
- Thực hiện đánh giá độc lập giá đất trước khi ký hợp đồng giao dịch.
- Thiết lập “cổng thông tin người dân” để nhận và xử lý khiếu nại trong vòng 30 ngày.
Việc thực thi những biện pháp trên không chỉ giảm thiểu rủi ro tham nhũng mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, tạo môi trường đầu tư công bằng và bền vững.