Dạy con tự học: Bắt đầu từ thói quen nhỏ mỗi ngày thay vì ép học thêm

Tự học không phải năng khiếu bẩm sinh mà là thói quen được rèn từng ngày. Cha mẹ có thể bắt đầu từ những việc nhỏ trong sinh hoạt gia đình.
Nhiều cha mẹ lo lắng khi con chỉ học khi có người nhắc, làm bài khi có người ngồi cạnh. Càng nhắc nhiều, con càng ỷ lại, và việc học trở thành cuộc giằng co mỗi tối. Thực ra, khả năng tự học không phải thứ trẻ sinh ra đã có hay không có. Nó là một thói quen, được hình thành từ những việc nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày, trong đó vai trò của cha mẹ là tạo môi trường và giữ nhịp chứ không phải đứng sau lưng giám sát từng phút.
Điểm khởi đầu đơn giản nhất là một khung giờ học cố định. Trẻ con học tốt nhờ nhịp điệu lặp lại: sau bữa tối, dọn bàn, lấy sách vở ra và học trong một khoảng thời gian nhất định. Khi khung giờ này được giữ đều đặn, trẻ dần tự động ngồi vào bàn mà không cần nhắc. Ngược lại, nếu giờ học thay đổi thất thường theo cảm hứng của người lớn, trẻ sẽ luôn chờ tín hiệu từ cha mẹ thay vì tự chủ động.
Chia nhỏ việc học để trẻ không sợ
Một lý do khiến trẻ né tránh tự học là khối lượng bài vở nhìn qua có vẻ quá lớn. Một danh sách dài những bài tập khiến trẻ nản trước khi bắt đầu. Cách khắc phục là chia nhỏ: thay vì nói con làm hết bài tập tối nay, hãy cùng con chia thành từng phần nhỏ, mỗi phần khoảng hai mươi phút, xen kẽ vài phút nghỉ. Hoàn thành từng phần nhỏ tạo cảm giác tiến bộ, và cảm giác tiến bộ chính là động lực để trẻ tiếp tục.
Cha mẹ cũng nên để trẻ tự chọn thứ tự làm bài trong buổi học. Được quyền chọn bài dễ trước hay bài khó trước giúp trẻ cảm thấy mình làm chủ buổi học. Khi trẻ gặp bài khó, thay vì giải hộ ngay, cha mẹ có thể hỏi gợi ý: con đã thử cách nào rồi, phần nào khiến con bí. Câu hỏi đúng lúc giúp trẻ tự suy nghĩ thay vì chờ đáp án, và dần dần trẻ sẽ quen với việc tự tìm cách vượt qua chỗ khó.
Môi trường học tập quyết định một nửa thành công
Góc học tập không cần đắt tiền nhưng cần yên tĩnh và gọn gàng. Một chiếc bàn đủ sáng, ít đồ chơi xung quanh và điện thoại của cha mẹ cũng được để xa sẽ giúp trẻ tập trung hơn nhiều so với những lời nhắc nhở liên tục. Nhiều gia đình phát hiện ra rằng chỉ cần tắt ti vi trong giờ học của con, hiệu quả đã khác hẳn. Trẻ rất nhạy với môi trường: nếu cả nhà cùng đọc sách hoặc làm việc yên lặng, trẻ sẽ coi việc ngồi vào bàn là điều bình thường.
Ngoài ra, cha mẹ nên tạo cơ hội để trẻ tự học từ đời sống chứ không chỉ từ sách vở. Cho trẻ tự đọc hướng dẫn lắp một món đồ chơi, tự tra cứu cách trồng một chậu cây hay tự tính tiền khi đi chợ cùng cha mẹ đều là những bài tập tự học rất thật. Khi trẻ thấy kiến thức giúp mình làm được việc cụ thể, thái độ với việc học sẽ thay đổi theo hướng tích cực.
Khen đúng chỗ để nuôi động lực dài lâu
Cách khen của cha mẹ ảnh hưởng lớn tới việc trẻ có muốn tự học hay không. Khen vào kết quả như điểm cao hay làm đúng hết bài tập chỉ có tác dụng ngắn hạn. Khen vào quá trình như con kiên trì ngồi làm hết bài khó, con tự tìm ra cách giải hay con giữ đúng giờ học cả tuần sẽ nuôi được động lực bền hơn. Trẻ được khen vì nỗ lực sẽ dám thử những việc khó, còn trẻ chỉ được khen vì điểm số sẽ né tránh thử thách để giữ thành tích.
Cuối cùng, cha mẹ cần kiên nhẫn với tiến trình này. Thói quen tự học không hình thành trong một tuần, và sẽ có những ngày trẻ lười biếng hay chán nản. Điều quan trọng không phải là không có ngày nào xao nhãng, mà là sau mỗi lần xao nhãng, gia đình vẫn quay lại nhịp cũ. Khi tự học trở thành một phần bình thường của sinh hoạt gia đình, trẻ sẽ mang theo thói quen ấy tới trường và xa hơn nữa trong cuộc sống.



