Chi tiêu gia đình cuối năm: cách lập ngân sách tháng 12 không bị hụt tiền Tết

Tháng 12 là tháng dễ hụt tiền nhất trong năm. Lương tháng 12 vừa về thì hàng loạt khoản chi đã xếp hàng chờ: quà cáp cuối năm, tiệc tất niên, sửa sang nhà cửa, rồi tiền chuẩn bị Tết. Nhiều gia đình đến giữa tháng 1 mới giật mình vì tiền đã cạn mà Tết còn chưa tới. Vấn đề thường không phải là thu nhập thấp, mà là không có một ngân sách viết ra trước. Khi tiền chỉ nằm trong đầu, mọi khoản chi đều có vẻ nhỏ, cho đến khi cộng lại mới thấy lớn. Một ngân sách tháng 12 tốt không cần phức tạp, chỉ cần chia tiền thành nhóm rõ ràng trước khi tiêu.

Bước một: viết ra tất cả khoản chi bắt buộc của tháng 12 và Tết

Trước khi chia tiền, hãy ngồi xuống và liệt kê mọi khoản chi đã biết trước. Nhóm thứ nhất là chi cố định: tiền nhà, điện nước, học phí, bảo hiểm, trả góp. Nhóm thứ hai là chi Tết: thực phẩm, bánh kẹo, hoa quả, tiền mừng tuổi, quà biếu hai bên gia đình. Nhóm thứ ba là chi cuối năm: tiệc tất niên, quà cho đối tác hoặc đồng nghiệp, sửa chữa nhỏ trong nhà. Viết ra giấy hoặc bảng tính, kèm số tiền ước tính cho từng khoản. Nhiều gia đình khi làm bước này mới phát hiện tiền mừng tuổi và quà biếu chiếm tới một phần ba ngân sách Tết, trong khi trước đó họ chỉ nghĩ đến tiền ăn. Liệt kê trước giúp bạn thấy bức tranh toàn cảnh, và quan trọng hơn, giúp bạn quyết định cắt giảm ở đâu trước khi tiền đã tiêu mất.

Bước hai: chia tiền thành ba phong bì ngay khi nhận lương

Khi đã có danh sách, hãy chia tiền ngay khi lương về, đừng để tiền nằm chung một tài khoản rồi tiêu dần. Cách đơn giản nhất là ba phong bì: phong bì sinh hoạt cho chi cố định và ăn uống hằng ngày, phong bì Tết cho mọi khoản liên quan đến Tết, và phong bì dự phòng cho những khoản phát sinh. Phong bì dự phòng nên giữ khoảng 10% tổng thu nhập tháng, vì cuối năm luôn có những khoản không lường trước: một món đồ hỏng cần thay, một đám cưới bất ngờ, hay một chuyến về quê phát sinh. Quy tắc của phong bì là tiền của phong bì nào chỉ dùng cho việc của phong bì đó. Khi phong bì Tết đã hết, nghĩa là đã hết, không được rút từ phong bì sinh hoạt sang. Nghe có vẻ cứng nhắc, nhưng chính sự cứng nhắc đó mới giữ được ngân sách.

Bước ba: mua Tết sớm những gì mua được, mua muộn những gì dễ hỏng

Một sai lầm phổ biến là dồn mọi thứ vào tuần cuối cùng trước Tết, khi giá cao nhất và tâm lý mua sắm mạnh nhất. Những món để được lâu như bánh kẹo, đồ khô, quà biếu đóng hộp nên mua từ đầu tháng 12, khi giá còn ổn định và có thời gian so sánh. Những món tươi sống thì mua sát Tết, nhưng hãy lên danh sách món ăn trước và chỉ mua đúng danh sách. Đi chợ Tết không có danh sách là cách nhanh nhất để mua thừa: thừa một ít thịt, thừa một ít rau, thừa vài hộp bánh, cộng lại thành một khoản không nhỏ. Với hoa và cây cảnh, hãy đặt ngân sách cố định trước, vì đây là khoản rất dễ vượt khi đứng trước một chậu hoa đẹp.

Bước bốn: tiền mừng tuổi và quà biếu cần một mức trần chung

Tiền mừng tuổi và quà biếu là khoản nhạy cảm nhất, vì nó liên quan đến tình cảm và thể diện. Cách xử lý khôn ngoan là hai vợ chồng thống nhất một mức trần trước, cho từng nhóm người nhận, rồi giữ đúng mức đó. Mức trần không cần giống nhau cho mọi nhà, mà cần phù hợp với thu nhập của gia đình mình. Điều quan trọng là cả hai cùng đồng ý trước, để đến lúc gặp họ hàng không ai tự ý tăng mức vì ngại. Với quà biếu, hãy ưu tiên những món thiết thực và có ý nghĩa hơn là đắt tiền: một hộp đặc sản quê nhà, một món quà sức khỏe, đôi khi được trân trọng hơn một món quà đắt đỏ nhưng không dùng đến. Tết là dịp sum họp, không phải cuộc thi về độ chịu chi.